A Mosque in Germany

Two books have recently unearthed an important story about the origins of political islam* in Germany and the West. One is A Mosque in Germany by Stephan Meining and the other A Mosque in Munich by Ian Johnson. The subtitle of the first book could be: How the CIA and other western intelligence agencies made a catastrophic mistake long ago but can’t be really blamed for the unforeseen consequences. This series in 4 parts was originally written for the Iraqi newspaper Al-sabah al-jadeed (newsabah.com)


A Mosque in Germany (1)

Long before Germany in the 1960’s began to recruit Turkish workers by the hundreds of thousands, the city of Munich had a small community of a few hundred muslims who originated from the Soviet Union, Yugoslavia and Albania . Most of the Soviet men had served in the Red Army and had been locked up as prisoners of war in 1941, in horrible death camps, until they were offered a chance to fight with Hitler’s army on the Eastern front. This was an unexpected chance, because Adolf Hitler considered the Soviet muslims as ‘Mongols’ belonging to ‘the trash of mankind’ who shouldn’t be given a chance to fight with soldiers of the German superior race and then demand some reward. Luckily for those muslims, the superior race was soon loosing the war it had started in 1941 in the East. They were needed as cannon fodder and in the German radio studios broadcasting messages in regional dialects to religious minorities in the Soviet Union.

Captured again by American or British troops in 1945 at the end of World War II, these muslims had to fear deportation to the Soviet Union as Stalin had demanded his western allies to do. But some men escaped that death sentence thanks to the interventions of German intellectuals and officers who had served in Hitler’s war and propaganda machines and who had been their comrades or sponsors. And then the cowboys of the still young Central Intelligence Agency (CIA, established in 1947) and other more veteran western intelligence agencies discovered these muslims as a potential weapon to undermine communist rule in the Soviet Union by fostering dreams of independence of the non-Russian states. Promotion of religion might also help, so the pragmatic philosophy of the intelligence communities went, to distract students from the elites of islamic countries studying in the West from the promises of communism and anticolonialism.

‘The 6th of March 1960 was a wet and cold day. (…) But precisely on this uncosy Sunday evening a small group of muslims had decided to meet in the old center of Munich. Their faith had brought the seven men together a little while ago. Together they entered by ten o’clock the Wienerwald, a restaurant in Odeon Square, a chicken grill room that would close soon, so the men were in a hurry. The muslims pursued the same dream. Later that evening they agreed to found an association with the ambitious name <<Mosque Construction Commission>>.

The seven men couldn’t possibly suspect that at that late hour at a restaurant table they were laying the foundations of political islam in Germany and in a good part of the rest of the western world. Nowadays, more than half a century later, the Mosque Construction Commission is called <<Islamic Community of Germany>> and is considered the most influential organization of political islam of Arab origin on German soil. (…)

Around this organization nowadays exist numerous associations and mosques (it has some 600 members); in many German cities exist islamic centers that have their roots in the Munich initiative. International careers of officials belonging to political islam began near the Isar, Munich’s river, and prominent personalities from the Arab world came here as guests. (…)

A few weeks after 9/11 (the destruction of the World Trade Center in New York) the United Nations published a list with the names of numerous men suspected of terrorism. One of these men was the president of the <<Islamic Community of Germany>>, Ghaleb Himmat. The UN Security Council put him and his friend Youssef Nada (a member of the Munich group since 1971) for many years on a sanctions list of persons and companies suspected of links with Osama Bin Laden’s Al-Qaeda.

Why these two people of Arab origin came to Munich of all places? (…) In the beginning of the sixties Munich was not yet the wealthy, pulsating metropolis in the south of Germany it is now, and it was far away from the Islamic world. The city and its countryside were at that time still deeply rooted in centuries-old catholic traditions. …

But, nothing of what happens these days came into existence in a void, a space without history.’

These are some quotes from Meining’s introduction to his book, published in 2011. In 2009 Ghaleb Himmat and Youssef Dana might have been taken from the UN’s sanctions list, but the <<Islamic Community of Germany>> was put on a long list of terrorist organizations made public by the Cabinet of the United Arab Emirates in November 2014, while Himmat and Nada remained on Washington’s list of terrorist suspects. On the Emirati list, it was the only German organization mentioned.

* “Political islam” is an American term used widely, also by European scholars and researchers such as Stefan Meining. It is a nonscientific, very vague, unprecise notion, but we use it here and define it as the Arab, Iranian, Pakistani, Saudi, Turkish, Malaysian or whatever nationalist-islamic ideology whose purpose it is to conquer or maintain power in a modern state on earth, not just give learned and practical advice to the sheep and their shepherds on how to reach heaven by living a decent life and following some old rules. Sometimes this ideology rests on backward-oriented dreams about a kind of new Sunni caliphate/dictatorship unbothered by modernity (IS / Daesh), sometimes it feeds on forward-oriented urgent human needs for social justice (Iran, Egypt), sometimes it is just part of the still necessary anticolonialist, anti-imperalist reflex (Malaysia), sometimes it wants to smash the perceived power of christian, jewish, hindu, buddhist or whatever nonislamic religious institutions and cultures. So political islam is all about political rivalry in the real world.

A Mosque in Germany (2)

The aim of the offensive launched in 1941 by the Germans in the East was clear: conquer the Soviet Union, including its originally muslim republics, exterminate not only the Jews living there but also the rest of the population and put German colonizers and others of the ‘Arian’ race such as farmers from Holland in their place. Hitler had explained it in his book ‘My Struggle’. It was an old idea, Hitler was hardly original. Turning the vast territories of the Soviet Union – the biggest country on the planet – into German colonial possessions like other western powers had done in Africa and Asia, that was an idea already promoted before World War I (1914-1918) although without a racial mass extermination policy.

It was a pipe dream though.

In 1941 the German offensive in the East soon bogged down, the expected Blitzkrieg that would bring the Germans in a few weeks to Moscow, proved to be a total phantasy of Hitler’s generals. Instead, the Red Army of the Soviets demonstrated formidable power and the people incredible resilience. Although by the end of 1941 the German army had taken 3,5 million Soviet men prisoners of war, the resistance remained fierce. Hundreds of thousands of German soldiers had already been killed in the fighting.

German officers, some of whom belonged to the old generation that had served in World War I, began to think of using those prisoners of war that were anticommunist in heart and soul: the muslims. Hitler was against it but he was ignored for a change, also because the war machine needed spies in the East who spoke the local languages. One of the advocates of this policy was admiral Wilhelm Canaris, an intelligence officer closely connected to immigration circles in Germany, orientalists, Russia experts and high ranking officers on the eastern front with foresight, men who knew the mass slaughter would continue.

After a few experiments tens of thousands of muslim prisoners of war were selected to serve in usually mixed army divisions. They were fondly referred to as ‘our Mohammedans’. Even Hitler changed his mind about them and after a while agreed they were loyal, trustworthy and brave. They were of course never informed about the extermination plans of the nazi’s and instead were made to dream about independence and ‘liberation from Stalin’. Behind their back they were considered a kind of primitives ‘living close to nature’. Another aspect that the Germans discovered about their ‘Mohammedans’ was that, with the help of religious propaganda, it was much easier to keep them loyal, despite the endless German defeats on the Eastern front, than for example Russian christians. The military was so happy with that: ‘Faith and praying cost nothing but are enormously motivating’. The muslim fighters were given their day off on Fridays, their holy days were respected and some were even offered a course by German orientalists to become imam in the army. All this helped, apart from the experience of fighting together, to secure that friendships between these muslims and their German comrades survived for decades after the war.

In 1941 the nazis gave political asylum to the mufti of Jeruzalem, Amin al-Husseini, an important political gesture aimed at rallying Arab nationalists to the German cause. Attitudes towards muslims in the Soviet Union also changed temporarily because the Germans were planning to occupy the oil fields of Azerbaijan and were still hoping to bring Turkey over to their side. By that time the Germans had already killed tens of thousands of muslims on Soviet soil because they thought they were jews, or didn’t care to make a difference. Being circumcised was enough to be murdered.

After the war British and American troops separated the muslim volunteers from the German troops they captured. They were to be deported to the Soviet Union, an explicit demand of Stalin agreed to by his western allies. Also, there were over nine million foreigners on German soil: prisoners, young men forced to work in German factories and on farms, as well as foreign fighters. The Allies, let alone the bombed-out Germans, couldn’t provide food and other care for them, so the Allies were in a hurry to get rid of these people. A terrible episode of the aftermath of the war began. Of course many foreigners loved to go back to their countries (like my father who simply walked back hundreds of kilometers to Holland with some friends), but most of the muslim volunteers refused to return and a lot of violence was used to force them. There were mass suicides, men drowned themselves, burned themselves in their barracks. But in the end, for example, only some 800 of the 267.000 volunteers of the <<Turkestan Legion>> managed to


escape deportation. They had often succeeded to have false ID’s that showed they were from Turkey, provided by Turkish students and some German orientalists. Deportations were stopped in March 1946 after the UN counted less than 800.000 ‘stateless’ persons on German soil. Everyone who had managed thus far to escape deportation, obtained the right to stay in occupied Germany – and many went to live in huts and shacks in the countryside near Munich.

Why Munich? One reason was surely that many American military institutions and American aid organizations for refugees had their offices in the city and its province Bavaria. Cities in southern Germany were often not as devastated as cities in the North that had been victims of allied carpet bombing and firestorms. There were some useful buildings left standing in the South. The Americans also wanted to show that in cities where the nazi party had its origins (Munich) and had celebrated its triumphs (the military parades in the city of Nuremberg), they now were the masters of the hour. An American consulate was based in Munich, providing generously visa for foreign refugees and Germans to emigrate to the U.S.

But more importantly in a few years, was the fact that the Cold War had begun. Stalin’s Soviet Union was not longer considered an ally but a danger comparable to nazi Germany. Again former Soviet muslims could make themselves useful, could be used, or were supposed to agree that they were used. Indeed, some made themselves useful, some were used, but others used the freedoms granted to them in Germany for their own agenda.

A Mosque in Germany (3)

In March 1953 the poor and small islamic community in Germany’s South created an association, <<Religious Community Islam>>. The initiative came from its first president, the pious but tolerant Ibrahim Gacaoglu (1903), an animal doctor and former volunteer, who was married to a German woman.

Eight years after the end of the war everyone had forgotten about the muslim volunteers. They didn’t pose a problem. An earlier request by a self-appointed imam to Munich’s local government to introduce religious education for muslim children in the schools was answered, after six months, with a simple no: religious education could only be christian.

But the Cold War was in full swing (NATO was already established in 1949). That same month in 1953 <<Radio Liberation>> began to broadcast its programs for non-russian speaking peoples in the Soviet Union. For more credibility it was presented as a private, independent station, not as what it was: a branch of American government propaganda, set up by the CIA. The radio station was linked to the <<American Committee for the Liberation of Bolchevism>>, AMCOMLIB, that would soon start to help financially Gacaoglu’s association. The task of this committee and the radio was “to provoke discontent between the Soviet people and the government in the Kremlin”. The radio was assisted by the German <<Institute for Research on the History and Culture of the Soviet Union>>. The CIA had to search for German experts on non-russian minorities to fill dozens of posts in the radio station because America had none. Inevitably it found Gerhard von Mende, a language expert who had also assisted the


nazis in their propaganda efforts, and who had escaped being sent to court for it. After a short and well-paid stint with British intelligence and the CIA and then during his years of cooperation with German nationalists, Von Mende would again become the spider in a network, this time of academics, former nazis and muslim volunteers, and western intelligence services. He did this from a modest office called <<Bureau for Foreigners Exiled by their Home Countries>>.

It didn’t escape Washington that Stalin was putting his relations with Soviet muslims on a new footing. Selected men were given a chance to make the pilgrimage to Mecca. In nine Soviet cities regime-loyal muftis were present again. For 1952 Stalin even planned an international conference for muslims. The CIA too began to send its willing muslim agents to Mecca – to make contact with the muslims sent by Moscow to Saudi Arabia.

Under American occupation German government institutions were not active in the anti-Soviet propaganda field, espionage or diplomacy. But this changed soon after the occupation was formally ended in May 1955, when “the old elites, tainted by national-socialism, were given a new chance to take political decisions in the name of Germany”. Already in March 1956 the Interior Ministry discussed with officials of the German churches how to keep the stateless muslim masses away from communism. “Their religious interests should be settled in a satisfactory way,” was the conclusion. The idea of the Ministry was that muslims should defend German interests in the islamic world, in exchange for financial and political support of their organizations. Subsidies to them tripled in three years and would have sufficed to create a thousand jobs.

In that time Germany also had a particular <<Ministry for the Deported, Refugees and War Victims>>. It was responsible for over sixteen million people, about one third of the people living in West-Germany. This mighty power house was headed by a man who already in 1923 had joined Hitler in his failed putsch, Theodor Oberländer. It was the same man who once had selected muslim fighters in the POW camps of the nazis and put them to work in his <<Bergmann batallion>>.


He might be considered by some as a kind of intellectual precursor of the genocidal nazis because of his ideas on ‘the new order for the East’, but he can’t have been a fanatical racist, because his friendships with the muslims of the Bergmann batallion lasted for years after the war.

Under his leadership the German government began te develop its own Islam policy. Also here, a former nazi, this time an ex-SS officer, Gerhard Wolfrum, ran the show. Wolfrum’s notes make clear that the officials’ first priority was to eliminate “the unwelcome American influence” because the Americans “try to run their own policies among Arab, Turkish, Pakistani and Iranian students and trainees” in Germany. Those young people could be “abused for all kinds of intrigues” of American politicians and secret services and that could possibly damage the image of the new German republic. It was high time to create “a real religious community” to get a political grip on the muslims. We need “an orderly situation”, the officials said.

But Wolfrum and his colleagues didn’t like natural leaders like Ibrahim Gacaoglu, although he had refused over time several American offers of well-paid assignments. He detested to be involved in politics and had kept his distance. He would have loved to become the imam of the former volunteers and their families, people he had so long taken care of in times of utter despair and poverty. And he would have been elected, if not for Wolfrum and friends.

When the “real religious community” of muslims needed to appoint their imam in 1957, Wolfrum and friends tried to get rid of popular candiate Gacaoglu and get a certain Nureddin Namangani elected, a protegé of Gerhard von Mende. This drama took place during the annual Eid festivities, organized after Ramadan every year by Gacaoglu in the German Museum in Munich. But Namangani lost unexpectedly the election because of the resistance by Bosnian and Albanian muslims.

So it was time to replace Gacaoglu’s association. In 1958 a rival of his <<Religious Community Islam>> was born, the <<Religious Office for Muslim Refugees>>, again populated with many former muslim volunteers, among whom was Hassan Kassajep, a liberal muslim married with a German novelist who became the secretary of the new apparat. Kassajep would become later on the secretary of the Munich Mosque Commission. During its fifth meeting it discussed the idea of constructing a mosque in Munich. It held the first islamic conference in the federal republic of Germany.

And then came along Said Ramadan, the famous Muslim Brotherhood intellectual; son-in-law of Hassan al-Banna, founder of the Muslim Brotherhood; an Egyptian academic persecuted by Nasser, a protegé of the king of Jordan.

A refugee too intelligent to be used.

* We can’t deal here with the Middle East policies of Dwight D. Eisenhower, president of the United States from 1953-1961, but if we are talking about catastrophic mistakes, we have to mention these too. He is known for the “Eisenhower doctrine”, a strategy especially developed for Iran and Arab countries, where the appeal of communism among ordinary people should be halted or military cooperation with the Soviet Union prevented. In this logic fitted the coup d’état of 1953 against the government of Mohammed Mossadeq (a secular democrat) in Iran, as well as halting US financial support for the construction of the Aswan Dam (as a punishment for Egyptian president Nasser’s beginning love affair with the Soviets). Also the coup of the CIA in 1963 against Abd al-Karim Qasim (who decided to leave the pro-western Baghdad Pact) with the help of the Baath Party, is one of those mistakes with very longterm consequences that even today sometimes seem irreparable.

A Mosque in Germany (4)


Said Ramadan (1929-1995) was already a well-known islamic intellectual when he became involved with the Munich Mosque Commission. As a teenager and ardent believer he was honorably called ‘ little Hassan al-Banna’ but in the Egypt of president Nasser this wasn’t a recommendation. Nasser wasn’t ready to share power with the Muslim Brotherhood, which had hundreds of thousands of members after the Second World War and managed hundreds of institutions such as schools. The brotherhood had already been once banned under king Faruq and it would suffer the same fate under Nasser. As an eternal refugee, Said Ramadan became a famous face in islamic internationalism, probably his favorite habitat after the proliferation of various alliances of islamic states since the Sixties. He enjoyed diplomatic immunity thanks to the king of Jordan, who had provided him with a passport (‘at the request of Washington’, the German secret service wrote) and the title of cultural attaché of Jordan in Bonn, with a nice house to live in Geneva, only a few hours drive from Munich.

Said Ramadan was a member of the <<Mosque Construction Commission>> from the beginning, together with Nureddin Namangani of the <<Religious Office for Muslim Refugees>>, the new islamic association that worked in tandem with German and Munich authorities. Officials in Germany including Gerhard von Mende, were not interested in Ramadan. They were busy gathering information about people in or from communist countries.

Stefan Meining looked into American archives to find out what Ramadan’s relations with Washington might have been, as he was already received in 1953 in the White House by president Eisenhower, during a colloquium in the American capital. The CIA considered Ramadan as a reactionary, probably also because of reports on the dislike the muslims in Munich developed towards him. The young Ramadan constantly criticised these older men for not following stringently islamic rules and in the end they tried to kick him out of the Mosque Construction Commission, where he was to be replaced by a seventy years old German convert, a sailor named Mohammed Abdul Karim Grimm.

Despite the CIA’s judgment, American officials in 1959 showed interest in the idea of Said Ramadan to create an organization “for all muslims in Europe”. Ramadan had always understood the importance of structures, of organizations. Gerhard von Mende, one of those ex-nazis busy with pushing back American influence in Germany, was outraged when he heard about the plan. He always suspected Ramadan of secret dealings with the Americans but was unable to figure out with whom exactly. It will not have been the CIA, that had lost interest by then in the refugee associations as they were becoming clubs for the elderly. But Ramadan was an interesting figure for Washington, for he fitted into the US strategy to have good relations with “states that understand islam as political program against Arab nationalism”, especially the pan-Arab nationalism of Egyptian president Gamal Abdel Nasser. In 1962 Ramadan was present at the founding ceremony of the Islamic World League in Mecca. Halfway the 1960s, Ramadan had become, for Egypt, ‘the leader of the Muslim Brotherhood in exile’.

In Germany the terrain was gradually left open for new actors. Minister Oberländer had to confront his nazi past because of a show trial in East Germany where he was convicted in absentia for the murder of thousands of Jews and Poles. Gerhard von Mende died in 1963, his office closed. It seemed German politicians had lost their interest for the small islamic minorities. When Turkish workers were imported, their religion and cultural traditions were considered unimportant, their presence was thought of as temporary, they would return, so no action needed. The <<Religious Office for Muslim Refugees>> was dissolved. Its old chairman Namangani became one of the first to care for the religious needs of Turkish workers. Hassan Kassajep retired and became a painter. Many men of the old guard were buried in the islamic graveyard in Munich, friends and foes next to each other.

In 1961 the Mosque Construction Commission ‘was little more than a file cabinet with a bank account’, writes Stefan Meining. Said Ramadan was supposed to become chairman of the Mosque Construction Commission that year, thanks to the promise of his good contacts with Arab states that felt threatened by Nasser’s popularity. Ramadan didn’t win the election, nevertheless the refugees critical of his behavior left the commission. In 1963, after Ramadan had created an islamic center in Geneva, he turned the Mosque Construction Commission into a new association, the <<Islamic Community in Southern Germany>>, with only a few dozen members, most of them students and academics. It had political aims now: promote understanding of islam and create a dialogue with all churches, to struggle together against ‘atheist materialism in every form, for freedom and human dignity’. Ramadan himself did most of his missionary work from his islamic center in Geneva, that had become ‘the most important headquarters of the Egyptian opposition’, according to historian Christina Phelps Harris.

In 1968 Ramadan had more important things to do than begging foreign governments for subsidies for the mosque in Munich. He left the Association that he had created in Munich. He had enough authority to head a delegation of leaders of the Muslim Brotherhood who had found refuge in Saudi Arabia and were going to negotiate with Nasser about their position. Years later, in 1976, he became member of the executive committee of the Saudi Islamic Council for Europe. By then muslim students, muslim workers, and mosques were organizing themselves everywhere in Europe and creating national, European and international alliances and federations. Sponsoring the construction of mosques became a sport of foreign Arab governments, as well as those of Pakistan, Iran and Turkey, as a means to exert political influence over useful moslims far away: petitions against Iran, collections for Afgani orphans, demonstrations in support of the Palestinian cause. Gilles Kepel, the well-known expert on the history of islam in France, once said sarcastically in an interview about the Saudi sponsoring of mosques: ‘Hadn’t the managers of the French mosques been so corrupt, there would now be standing a mosque on every square meter in France.’

The dream of building a mosque in Munich had remained. The German state adheres to the principle of separation of religion and state, so it was out of the question that it would pay a contribution for the construction of a mosque in Munich. The commission had to find other sponsors. Already in 1960 Namangani had been dispatched to Saudi Arabia, together with the Uzbek historian and orientalist Baymirza Hayit. The Saudis had told them they were happy to see “that a christian government shows goodwill towards islam” and promised them aid. The Islamic World Congress promised to build a school and library next to the mosque. Not much of these promises materialized.

A few years later, Fazal Yazdani, a Pakistani medical student, proved succesful with the Saudis, who promised one million D-mark. As a thank you he became the chairman of Ramadan’s organization. The mayor of Munich ignored protests in his city against the mosque. The German ambassador in Baghdad mixed in the battle too. He wrote that activities of muslims in Germany should not be hampered because “communist activities are much more free in Europe than in most of the countries of origin”. Communism was still the bogey man, but of course most European employers simply didn’t like the idea that their muslim employees would become members of trade unions and worse. In France, trade union activists from the Maghreb countries were even regularly assassinated – and such young social leaders began to turn to the kind of islam preached in homes.

With the first contributions that had arrived, some 350.000 D-mark, Ramadans association purchased a piece of land for 120,000 D-mark in 1964. It would take three years before the first stone was laid in a ceremony that saw the flags of many islamic countries waving. Also, for the first time in Germany, the call of a muëzzin was heard.

In February 1969 the money ran out and the mosque was still not finished. Business men from Libya, then still a kingdom, came to the rescue with hundreds of thousands of dollars. Colonel Gaddafi, although no friend of the Muslim Brotherhood, followed their example by the end of 1970 and together with Saudi Arabia put another 1,6 million on the table. The mosque opened its doors in 1973. Master of ceremonies was Libyan sheikh Mahmoud


Souby, shaking hands with another most prominent guest, the president of the Saudi Islamic World League, Nagib al-Rawi.

The <<Islamic Community of Southern Germany>>, the owner of the mosque, remained loyal to its founder’s roots: Arab, intellectual. Arab students, academics and German converts were the dominating force in the association. What was important was “class not mass” writes Meining. The board of the mosque decided against letting Turkish workers become a member, because, Meining writes, they feared this would mean the end of their political action. (Turkish organizations would open many years later, in 1989 and 1999, their own mosques in Munich).

During the first general assembly of the mosque in 1973, Fazal Yazdani, the Pakistani, lost the vote for the presidency and had to make place for Ghaleb Himmat, born in Syria, who had lived for years in the US.

The 1980s are the turning point in the long story of muslim organisations in Europe – and the link with the war in Afghanistan and American financing of muslim anti-Soviet forces cannot be denied. But in those same years it became clear that muslim immigrants and exiles were going to stay in Europe, build families and live their religion.

In 1982 Said Ramadan’s organization translated its expansion over all of Germany by a change of name, it became the <<Islamic Community in Germany>>. It was never presented as a daughter of the Muslim Brotherhood, understandably perhaps, in view of its history of repression. The Munich base was the first to obtain recognition of its islamic school and receive full government funding. Young German men who refused military service and had to work in Germany’s civil service, were allowed to serve in the islamic center in Munich. Military personnel from American bases nearby in Bavaria province, flocked to the center to study Arabic or the Koran, or went to the mosque to pray. Mosques everywhere in Germany began to hold ‘open days’ for non-muslims.

In 1989 the <<Islamic Community in Germany>> became a member in the <<Federation of Islamic Organisations in Europe>>, that would create the <<European Council for Fatwas and Research>>, now headquartered in Brussels. Relations with foreign religious organizations or islamic states began to have the attention of journalists, but still not of government circles. The Pakistani Jamaat-e-Islami could build a network of islamic universities in Europe and promote courses in islam for the youth. No secret service read their teaching materials, or the books published by the islamic publishing house SKD-Bavaria, claims Stefan Meining, even when the official aim of some preachers became ‘converting all Germans to Islam’. Some German politicians and journalists treated Gulbuddin Hekmatyar, that first class religious extremist from Afghanistan, as a hero. The Soviet Union was still the enemy and inside the Islamic world Iran was their problem, not Saudi Arabia, Pakistan or the Muslim Brotherhood.

A decade later came 9/11, the destruction of the World Trade Center in New York. Meining regrets that “until 2001”, authorities had ignored “the uncontrolled growth of islamic structures”. He writes about the many stages of muslim mobilization in Germany: the war against the Soviets in Afghanistan, the Rushdie affair, the war between Iran and Iraq, the war in Kuwayt, the embargo against Iraq. Gradually, with every new issue, the idea of jihad or financing jihad as a religious duty was spread among ‘a new generation of young muslims not afraid of conflict’. In the same time muslims and islam became presented much more often as victims, of wars, of conspiracies, of wrong policies.


Stefan Meining is a German and wants to tell the history of political islam in Europe since the establishment of the Munich Mosque Commission through his German looking glass and his focus on the Muslim Brotherhood and Said Ramadan (father of Tariq Ramadan btw). It creates a good story line, one can’t mention all the details, all the connections, every coincidence. But it is not fair. There are many other authorities, organizations, states and personalities in and outside Europe to blame for unwanted extremism on European soil and elsewhere than just German security institutions and the politicians who ran them. Meining would agree. Perhaps it is better to pinpoint at the Cold War as a horrible factory of enormous mistakes that have produced such hot dangers to our societies. We will be busy correcting the effects of old politicians’ stupidities for decades to come. If we can.



Fidel Castro’s alphabet

(this article was originally written for the Iraqi newspaper Al-sabah al-jadeed (newsabah.com), therefore it refers also to things in Iraq)

Alexander the Great

Fidel’s great example, although Alexander died young. Fidel called three of his five sons from the marriage with Soto Delvalle after his idol: Alexis, Alejandro, and Alexander. The other two were Angelito and Antonio or “Tony”, the man who became vice-president of the Swiss-based International Baseball Federation.


One of the countries where Fidel sent thousands of Cuban fighters to help the independence struggle of the MPLA against the Portuguese. Despite NATO support, the MPLA won. It is still in power and now importing Portuguese engineers who became unemployed after the financial crisis of 2008. But things went bad in Ethiopia where Fidel sent fighters to support dictator Mengistu. He lives since 1991 in exile in Zimbabwe.


Fidel never shaved his beard. Why? Because he made a promise on American television, one month after the revolution in 1959: “When we fulfill our promise of good government I will cut my beard.”


The “Blackbook on Communism” published in 1997 contains a chapter on Cuba. The treatment of political prisoners in the beginning of Fidel’s rule was not much better than in Iraq under the Baath.


Cubans became famous for repairing old American cars, Iraqis should be too since the embargo of the 1990s. Cars that survived the Revolution of 1959 have become expensive collectables in the US. Cubans can make a nice living out of them. Unfortunately, the Cuban government still has not lifted all the bans on importing spare parts from abroad.


Famous words of Fidel in 1991 after the Fall of the Berlin Wall: “We have to stick to the facts, and simply put, the socialist camp has collapsed.” Right, but also true: “Capitalism neither has the capacity, nor the morality, nor the ethics, to solve the problems of poverty.” What does?

Che Guevara

Fidel’s best friend perhaps. He died young. A poster hero until today for the Facebook generation so fond of pictures, and other things you don’t have to read. Recently a film was made about Che’s life which did little to explain how the heck you can start a revolution with 83 men and win, as happened in Cuba.


Probably the most important reason why Americans were so angry that they ‘lost Cuba’. It wasn’t Cuba though that installed a complete trade boycot, but their own government. The Cuban Havana cigars remain the most famous in the world, even in Erbil where they sell fake ones. Cuban cigars don’t kill you, although Fidel himself quit smoking in 1985: “The one last sacrifice I must make for public health is to stop smoking.” (see health)


Unfortunately, while searching for gold and silver to pay the bills of the Spanish royal family, Columbus ‘discovered’ Cuba too. Arawak Indians had been farming and hunting on the island for over six thousand years. Life was good: historians think they numbered around 150,000 when Columbus came. They were wiped out mainly by epidemics imported by the Europeans, historians mercifully believe, not by colonialism.


Cubans use some words of Arawakan, African, and English origin. Cubans use Arawakan nouns to identify many mountains, rivers, and towns. The name “Cuba” comes from the word cubanacán, meaning “a center” or “central place”, according to one expert.


“Cuba Libre” is a drink that you can order anywhere in the world and that would let you fraternize immediately with complete strangers at the bar. Because they thought it was invented by Fidel himself. But no. It was invented by the Americans who liberated Cuba from the Spanish, which explains the high percentage of Coca cola in this cocktail. It is still popular around the world, except in some muslim countries, a group to which Iraq has added itself recently and, even worse, the Indian state of Kerala! Taxes on alcohol provided 25% of Kerala’s budget in 2015. Now, who is going to take care of the sick, elderly and addicts?

Eighty-three. See Che.


Fidel married several times and made quite a lot of children also outside marriage. Biographers have counted a total of nine. It is the Latin American way: Fidel’s father Angel Castro, who migrated from Spain’s Galicia region to build a farm on Cuba, was still married to his first wife when he started a family with Fidel’s mother, Lina Ruz, the family maid. Most of Fidel’s children remained loyal to Cuba and lived there. But his daughter Francisca Pupo left dissatisfied for the US. His eldest daughter, Alina Fernandez, blasted her father on exile radio from Miami, where Fidel’s sister Juana, also resident in Florida, was already calling Fidel a “monster”. His eldest son Fidelito was a nuclear scientist in Cuba. Fidel’s brother Raúl is now president of Cuba, other relatives became anti-Cuba politicians in America.


Will Fidel get an enormous grave to attract tourists? It is not sure. He has asked to be cremated.


One thing socialist Cuba did achieve was a good public health care system (see cigars). Poor Americans used its doctors and hospitals in Michael Moore’s famous documentary film “Sicko” (2007), about health care in America compared to other states. Moore brought a group of rescue workers to Cuba who had survived 9/11 but didn’t get proper medical treatment in New York. Police in the US seized the film material but clever Michael had of course a copy.


Capital of Cuban exiles. The Miami Herald newspaper is also available in Spanish. Decades ago only a few dozen people sniffed cocaïne there and it wasn’t a problem. The Cold War has ended but the War on Drugs goes on.

Missile crisis

Washington never seems to learn this lesson: if you cut financial aid to or impose sanctions on a poor country, it will look for other friends (e.g. Egypt under Nasser). In the case of socialist Cuba one of the friends was the Soviet Union. In 1961 the US and in January 1962 the Organization of American States (OAS) imposed santions on Cuba. Ten months later the world was on the brink of a nuclear war after the Soviets had shipped some nuclear missiles to Cuba.


Catchy pre- and post-revolutionary Cuban music remains popular all over the world while the revolutionary songs that were able to stave off hunger feelings, have been forgotten.


Even half-socialist countries cannot function without oil. For a long time Cuba received gratis oil from Mexico and Venezuela, next to 4-6 billion dollar annually from the Soviet Union says Wikipedia.


Fidel didn’t peel his oranges, but cut them in four and sucked them. It shocked some bourgeois admirers of his who came from Europe to see their idol.

Organization of American States

In January 1962, Cuba was suspended from the  Organization of American States (OAS). But some countries in South America ignored its sanctions against Cuba. So, in 1975 the sanctions were lifted. Washington is still busy doing the same even if in Cuba too, the sanctions only hit the ordinary people.


Cuba was catholic and communist so there was no ban on breeding and eating pigs. It had a lovely Bay of Pigs where a bunch of American amateurs and 1400 Cuban refugees tried to invade the island in 1961. It failed (see Che and 83). After that the CIA became obsessed with Fidel. They devoted more assassination plans against him than any other perceived enemy of Washinton. In every organization one finds bad losers.


Pope Francis went to Cuba last year. Almost 800 prisoners were freed after the pope made an appeal to the Cuban government. Why can’t a muslim leader do the same somewhere?


You can almost swim from Cuba to Miami but refugees preferred small boats until these were stopped by the Cuban government. If Fidel could do this, why not Erdogan or some Libyans?


A terrible experience shared by Cubans and Iraqis. Under president Obama the US sanctions became less and almost symbolical. In March this year Obama went to see personally on Cuba how this worked out but didn’t meet Fidel.


Fidel is famous for his long speeches. His record at the United Nations General Assembly remains unbroken: four and a half hours. One of his last speeches during an international climate conference in Rio de Janeiro lasted twenty minutes. Historians think that’s why the applause afterwards was overwhelming.


Where people drink coffee and rum, the farmers grow sugar. Despite US sanctions the European Union imported Cuban cane sugar.


Socialism, even when half-failed, doesn’t stop tourism, while sectarian strife stops it completely. Instead of foreign tourists, one gets foreign troops.

Trump on Cuba

Predictably he says one day this, next day something else.


Nothing in Fidel’s life started with Y, except the Spanish word for I, “yo”.


A place on the coast of Cuba where socialists built a fine sweet water reservoir to irrigate surrounding farm lands. Not everything is black and white in history.

And now, for some, the war in Iraq is to blame for the rise of Donald Trump

In a comment last weekend in the New York Review of Books, Garry Wills, a well-known American historian, blamed “the wrong war in Iraq” for a deep distrust among ordinary Americans against their own government, all state institutions and the elites. According to Wills this distrust is at the basis of their support for Donald Trump. It seems to me that Wills has a remarkably short memory for a historian.

As a candidate for president, Donald Trump was so odd and unplaceable that American historians have searched their history to find some past exemplars of his behavior. They have tried out various American demagogues with or without weird hairdos but in the end they found no one who was really similar. Trump is unique.

Quite often in history, leaders are made by followers. “The real question should be,” according to Wills, “what do followers want that the leaders could supply? Demagogues can touch exposed nerves, but some perceived crisis has to expose the nerves in the first place. What is the crisis that created that parasite on the Republican Party called Trump? What do his followers want to be saved from, even by a not-very-palatable savior?”

Wills agrees with others that, for one, there is “the shock some whites felt at having a black man in the Oval Office treated as superior to them”. However, there were also black Americans voting for Trump. Wills: “A second crisis is the growing income inequality, letting whatever money that is still being made float inevitably up to those who are already rich. These anxieties do, undoubtedly, gnaw at Trump’s followers. But I think a deeper crisis underlies them both.”

This is, according to Wills, “the shuddering distrust of every kind of authority — a contempt for the whole political system, its establishment, the Congress, its institutions like the Central Bank, its mainstream media, the international arrangements it has made, not only the international trade deals but the treaty obligations under NATO and other defense agreements.”

What has caused this bitter disillusion with everything, is according to Wills not the fiscal crisis America is experiencing since the 1970’s, because it has made corporations and rich individuals pay less and less taxes. It is not the legal madness of the stock markets that again and again create bubbles and the crash that comes after each of these bubbles. It is not the fatal cancellation of laws put in place in the U.S. after the first big Depression of the 1930’s to protect the people and the economy against irresponsible bank managers.

It is not the transfer of millions of American jobs to Asia. It is not the way handicapped American war veterans, the sick, the old and the unemployed are treated by state institutions who tell them every day that they are too lazy to work and don’t deserve social benefits. It is not the fact that one in a hundred young men in the US is in prison because of ridiculous laws. It is not the fact that immigrants are used to push the wages American citizens dare to ask below the level of a living wage.

So, it is, to keep the story short, not the fact that American governments have not been able to solve or mitigate any major social problem, as the eminent journalist and political scientist E.J. Dionne argued in his study “Why Americans hate politics”, a book from 1991, 25 years ago. Dionne wrote that American politicians were busy with problems of the past (such as the legal right for women to have an abortion) and that they were ignoring the new problems. The 1980’s were the years that most Americans wouldn’t trust politicians “to buy a washing machine for them” – let alone trust them to wage wars or run a Central Bank.

That was distrust XXL. But no. No, no, no. According to Wills it is not all the wrong policies, scandals and disasters caused by American politicians to their own citizens. According to Wills “it is the burrowing and undermining infection of the Iraq war — the longest in our history, one that keeps upsetting order abroad and at home. The war’s many costs — not just in lives and money but in psychic and political damage — remain only half-visible in America.” Wills agrees with a British colleague who thinks that “the rise of Donald Trump is part of the revulsion across the Western world against elites and establishments that were so discredited by Iraq.”

What “Iraq” means in this phrase I can only guess. But Garry Wills gives a clue about what “Iraq” means here. “What should we think of the George W. Bush team that invented the war, sold it as a ‘cakewalk’, and hid the ugliness of it … the secret torture sites spread around the world? … To gauge our descent into distrust, we should measure it against the enthusiastic assent we gave to the Iraq war at its start. Congress voted for it, the press supported it, symbols celebrated it: the toppled Saddam statue, … the purple Iraqi fingers of free election. The current distrust grew out of a realization that all these things were phony. Why should we trust the CIA, the FBI, the NSA, the press, the president, the experts, the elites? They were all in on the huge scam that was going to spread democracy through the Middle East, a scam that just ignited wilder fires of terrorism there and elsewhere.”

So, in the end, Garry Wills agrees with the views of Trump’s followers who feel cheated by “the elites”. Donald Trump always mentioned the war in Iraq as something Americans shouldn’t have gotten into in the first place. Why? Trump didn’t say. Wills doesn’t say neither. Perhaps because the lives of Iraqis are not worth dying for according to them. Or because Saddam was a joke. Or because it is impossible to help bring democracy to the Middle East.

In the end, as the French say: “the extremes shake hands”.

What the war in Iraq was about, is about, should be about, how it should end, how IS could and should be defeated, how all Iraqis could make compromises and live peacefully together again, Trump doesn’t say and Trump haters such as Garry Wills don’t say either. Trump said he will just “bomb the shit” out of enemies and that Iraqis should pay for American military help (for example by handing over their oil fields to the U.S., Trump suggested).

Wills would be happy, we must conclude, if a president would tell the American people exactly why it fights in Iraq. Isn’t that what is happening nowadays? Why are the Trump followers still unhappy then, if lies about the war in Iraq was the all-important issue? Perhaps because they have real problems at home, for decades already.

De tegenmaatschappij van de Franse buitengewesten – En in Nederland? – Brexit-mythes

Dit essay bestaat uit drie delen.

1. De tegenmaatschappij van de Franse buitengewesten

2. Een tegenmaatschappij ook in Nederland? Meer dan driekwart van de Nederlanders leeft niet in ‘grote steden’

3. Brexit-mythes

Anneke van Ammelrooy

Waar komt de populariteit van het Front National in Frankrijk vandaan? Daar worden in het land zelf uiteenlopende verklaringen voor gevonden – van kiezers die debiel of islamofoob zouden zijn tot fundamentele koerswijzigingen van de derde partij van Frankrijk. Eén verklaring blijkt een grote voorspellende waarde te hebben als het om kiezersgedrag in Frankrijk gaat: die van Christophe Guilluy c.s. Waar de ‘sociale kwetsbaarheid’ groot is en toeneemt, rukt het FN op.

Zijn laatste bestseller was het boekje La France périphérique, Het Frankrijk van de periferie. De ondertitel, Comment on a sacrifié les classes populaires, zou misschien nog het beste populistisch vertaald kunnen worden met ‘Hoe de gewone man werd opgeofferd’.

“Tot 2000 ging alles goed,” schrijft Guilluy in zijn inleiding. De Franse grote steden, agglomeraties van samen rond de 2600 gemeenten, waren erin geslaagd zich “aan de normen van de wereldeconomie aan te passen”. De metropolen, die inmiddels zo’n tweederde van het bruto nationaal product voor hun rekening namen, waren “etalages van een gelukkig stemmende globalisering” geworden. Een breed scala aan banenmotors had zich er gevestigd: sectoren zoals design en research, banken, logistiek- en transportondernemingen, cultuur en vrijetijdsbestedingen, organisaties, onderwijs (de regio Île de France met de hoofdstad Parijs heeft de grootste universiteitsdichtheid ter wereld).


Wat er buiten de grote steden gebeurde, in kleinere regionale hoofdsteden, in stadjes, op het platteland, kortom in de 34.000 overige gemeenten van Frankrijk, had in 2000 al langere tijd de aandacht van de massamedia en Parijse intellectuelen niet meer, hoewel in die gemeenten toch vier op de vijf Fransen hun woonplaats hadden. Tot die zich begonnen te roeren. Niet de onderbetaalde immigranten in de grote steden bleken te radicaliseren en door middel van sociale bewegingen revolutie te willen, maar de buitengewesten. De sluiting van weer een fabriek of landbouwbedrijf waarin een groot deel van de lokale bevolking ooit emplooi vond, werd geregeld een zelfs voor de Parijse media salonfähig drama.

Bij alle verkiezingen groeide de aanhang van het FN. Om zich tegen de Socialistische Partij (PS) af te zetten, was het rechtse FN aanvankelijk ultraliberaal en predikte weg-met-de-verzorgingsstaat-en-leve-de-markt. Maar toen “de arbeiders het FN opzochten” (dus niet omgekeerd) wisselde de partij van koers en werd pleitbezorger van de verzorgingsstaat, een sterke, interveniërende staat en verdediger van uitkeringen.

De Bretonse beweging van de Bonnets Rouges in 2013, even massaal als en gewelddadiger dan de Occupy-beweging elders, werd een eye-opener, ook dankzij het visueel fantastische materiaal: massa’s mannen met rode mutsen die protesteerden tegen de invoering van de ecotax op snelwegen en andere wantoestanden in hun regio (zoals het gebrek aan regionale bevoegdheden om besluiten voor de regio te nemen).

Nieuwe alliantie

In de buitengewesten werd een “tegenmaatschappij” geboren, meent Guilluy. Het is een alliantie van bevolkingscategorieën die voorheen geacht werden elkaars opponenten te zijn als belangengroepen: jongeren en gepensioneerden, kleine boeren en naar het platteland verkaste stedelingen, werkenden en werkelozen. Ze zijn verbonden door eenzelfde lot dat Guilluy vereenvoudigt tot: ze profiteren niet van de globalisering, ze ondervinden alleen de negatieve gevolgen ervan. Het is een alliantie die geboren is “op de ruïnes van de vroegere middenklasse”, die volgens Guilluy ingestorte middenklasse die door de regeringspartijen nog steeds heel slim wordt bejubeld als leidende sociale categorie maar het in werkelijkheid nergens meer voor het zeggen zou hebben. Deels zijn het mensen die door de welbekende gentrification van de binnensteden van metropolen verdreven zijn naar goedkopere huur- en koopwoningen aan de rand van de stad of op het platteland. Of ze hebben de benen genomen toen immigranten in hun stadswijk de overhand kregen, want “niemand wil een minderheid worden”, cultureel en religieus niet. Ze betalen voor hun vertrek een hoge prijs: bijvoorbeeld hun hogere transportkosten om met hun privé-auto naar hun werk te reizen. Andere bondgenoten in deze alliantie zijn gepensioneerden die de waarde van hun huis in een groen buitengewest na de crisis van 2008 hebben zien dalen, werknemers wier bedrijf naar een lagelonenland verhuisde of dat de gevolgen ondervond van (discutabele) EU-wetgeving, laag- en hooggeschoolde jongeren die hun volwassen leven beginnen met jaren werkloos blijven, tenzij ze in staat en bereid zijn te emigreren (ongeveer een op de vijf jonge ingenieurs verlaat Frankrijk en van de naar schatting 1,5 miljoen Fransen die in het buitenland werken, heeft minstens de helft een masterdiploma schat de regering).


Om Guilluy en de zijnen te volgen, moet de lezer zich schrap zetten voor wat statistiek. In plaats van te kijken hoeveel onbebouwd, groen oppervlak een Franse gemeente heeft, of hoeveel inwoners per vierkante kilometer (zoals de EU doet, zie http://ec.europa.eu/regional_policy/sources/docgener/work/2014_01_new_urban.pdf), hebben ze elke gemeente beoordeeld aan de hand van criteria die een beeld geven van de “sociale kwetsbaarheid” van zijn inwoners. Het zijn criteria als percentage industriearbeiders, parttimers, flexwerkers, werkelozen, het gemiddeld inkomen. Als een gemeente op drie van acht kencijfers een punt scoort omdat de lokale situatie boven of onder het nationaal gemiddelde ligt, behoort zij tot de sociaal kwetsbare gebieden. Die benaming blijkt dan (in 2011) van toepassing op ruim 12 procent van de gemeenten in grootstedelijke agglomeraties en op bijna 75 procent van de gemeenten daarbuiten (inclusief overigens de Franse overzeese koloniën).

Voor deze gebieden, waar de mobiliteit van de inwoners met het jaar daalt, zou dus op allerlei fronten heel ander beleid moeten gelden dan voor de grote steden. Guilluy legt niet uit hoe dat eruit had moeten zien of nu zou moeten zijn. Maar ander overheidsbeleid, niet gericht op inpassing in de globalisering, is er niet, afgezien van een zeer recent initiatief van bestuurders van enkele tientallen departementen om regionale pluspunten te ontwikkelen (de Nouvelles Ruralités).

De Dertig Gloriejaren

In de termen van Guilluy zijn de politici blijven steken in de ideologie van Les Trente Glorieuses, de dertig economische gloriejaren na 1945, aan het eind waarvan zelfs kort bijna volledige werkgelegenheid heerste (zoals ook in Nederland). De volgende veertig jaar bleven er ondanks hardnekkige massale werkloosheid evenveel immigranten naar Frankrijk komen (meer dan 200.000 per jaar), werd het beschermen van de eigen markt grotendeels een door de EG verboden economische strategie en mocht de Franse overheid evenals regeringen in de andere EG-landen de nationale munt niet meer devalueren om haar schulden te verminderen.

Guilluy noemt het niet maar ook bleef de politiek te lange tijd getrouwd met het idee dat bepaalde grote multinationals zoals die van de auto-industrie de banenmotors waren, terwijl het midden- en kleinbedrijf dat was geworden. Maar allerlei wetgeving bleef een een-tweetje met grote bedrijven en dus vaak onuitvoerbaar door kleine bedrijven of zelfs schadelijk voor hen.


De “sociaal kwetsbare” gemeenten ervaren de open grenzen van de EU, het verlies van zeggenschap over nationale, regionale en lokale wetgeving en de globalisering vermoedelijk anders dan de metropolen. Het is nergens in de EU onderzocht. Er was in de Franse contreien heftig verzet tegen de afschaffing van het département als bestuurslaag omdat inwoners zich ermee konden identificeren. Het is ook geen wonder dat recentelijk 68 procent van de Franse hooggeschoolden (grotestadsbewoners) de globalisering als een kans zagen en 74 procent van de arbeiders als een bedreiging. Ook sociaal kwetsbaren zien wel in dat er een geldstroom van de welvarender steden naar de buitengewesten loopt, in de vorm van pensioenen, vakantiebesteding in eigen land, tweede huisjes en industrieën die zich van de grote steden naar goedkoper grondgebied daarbuiten verplaatsen. Maar dat is geen resultaat van overheidsbeleid, het gebeurt door keuzes van particulieren.

Desgevraagd in enquêtes menen de meeste Fransen in sociaal kwetsbare gemeenten ook dat ze een stadse manier van leven hebben (vanwege supermarkten, televisie etc.) maar ze ervaren hun gemeente als groen, als platteland, als stadje, als groot dorp en volgens Guilluy als een plek waar ze dankzij intensere sociale relaties en grotere solidariteit cultureel en maatschappelijk nog “beschermd” zijn, geen minderheid die bij het oversteken van een plein beter “de ogen neerslaat”.

Guilluy refereert er niet aan, maar in de sociologie en politieke wetenschappen ziet men nu vaak een homogene groep of samenleving als een soort systeem van verzekering: jullie helpen mij en ik help jullie. Nieuwkomers en vreemdelingen zijn van die “verzekeringen” uitgesloten. Het is naar mijn mening ook in industriestaten een sociaal mechaniek om rekening mee te houden. Het leidt zelfs tot de paradoxale situatie dat mensen de straat opgaan om te demonstreren tegen het invoeren van sociale voorzieningen die ze eigenlijk zelf hard nodig hebben, zoals in de VS, waar ook door arme blanken actie werd gevoerd tegen de verplichte ziektekostenverzekering van Obama – vanuit het idee dat ook minderheden ervan zouden profiteren die dat niet verdienen.


Guilluy citeert een wereldwijde enquête waaruit de Fransen even xenofoob te voorschijn komen als de meeste andere aardbewoners. Verzet tegen massale immigratie is “universeel” en vindt bijvoorbeeld ook in Algerije plaats tegen de komst van de Chinezen, of in Marokko tegen zwarte Afrikanen. Angst voor immigratie slaat zelfs over naar gebieden waar nog amper vreemdelingen wonen.

Niettemin blijven de vijandelijkheden in Frankrijk binnen de perken. Door de aanslagen in Parijs is het aantal ernstige incidenten tegen moslims omdat ze moslim zijn waarschijnlijk toegenomen, maar de tientallen per jaar die voorheen gemeld en te betreuren waren, geven nou niet bepaald het idee van Franse autochtonen op het oorlogspad, aldus Guilluy. Je kunt het wegtrekken van autochtonen uit bepaalde wijken veroordelen, schrijft Guilluy, maar dat “separatisme” kan ook positief uitgelegd worden als “een manier om conflicten, haatdragendheid en geweld te vermijden” en het is niet voor niets dat juist in de grote steden mensen van één bepaalde nationaliteit bij elkaar gaan wonen, ondanks “belachelijke” bestuurlijke pogingen de “mixité” te bevorderen. “Niemand wil een minderheid zijn”, poneert hij, en voortdurend over zijn positie moeten onderhandelen. En zoals de immigranten vaak hun Hinterland koesteren, hun land van oorsprong en van geïdealiseerde jeugdherinneringen, zo doen veel Fransen dat met hun platteland, ook al is het levendige boerendorp dan een “fantasma” geworden.

Gewone man

Wie vertegenwoordigt in de politiek de “sociaal kwetsbaren”, die meerderheid van de Franse bevolking die niet in het succesverhaal van de globalisering voorkomt?

Het is in Frankrijk al lang niet meer zo dat ambitieuze arbeiderskinderen zich willen opwerken binnen de regeringspartijen om meer te kunnen betekenen voor hun gemeente of regio. Die partijen (al ruim een halve eeuw voorstander van de globalisering) zijn hun intellectuele habitat niet meer. Ooit was in één op de acht Franse steden met meer dan 30.000 bewoners de burgemeester een voormalig arbeid(st)er, nu is dat nog het geval in 0,4% van die steden. Van alle parlementariërs kan zich momenteel helemaal niemand meer een van oorsprong gewone man noemen (in onze Tweede Kamer heeft vrijwel iedereen gestudeerd).

De Franse kiezers, waar ze ook wonen, zijn in grote meerderheid uitgesproken negatief over hun politici, meer dan vier op de vijf vond bij een recente enquête weer eens dat ze voornamelijk hun eigen belangen dienen. Dus dat kiezers bij gebrek aan iets anders op het Front National stemmen dat al heel lang tegen immigratie en wat korter tegen de EU is, is niet zo vreemd, het is ook een manier om de regeringspartijen te straffen.

Met uitzondering van 60-plussers die nog een beetje vasthouden aan de “al lang niet meer actuele” tegenstelling tussen links en rechts en die dus terecht een doelgroep en hoeksteen vormen van de regeringspartijen bij verkiezingen, onttrekken de kiezers in de periferie zich aan de “voogdij” van de oude politiek, ook intellectueel. Dat gehamer op het onderwijsniveau van FN-stemmers “alsof het een soort debielen zijn”, het “demoniseren van het volk” (beproefde methode van elk wankelend regime) moeten verhullen dat zij, aldus Guilluy, “emancipatie van onderen” bedrijven.

De regeringspartijen zien dat niet als een vooruitgang maar als een terugkeer naar de (reactionaire, fascistische) jaren ’30. “Hun fundamentele vergissing bestaat daarin dat ze aan de lagere inkomensgroepen die ontkerkelijkt en ontworteld zijn en soms ook geen eigen cultuur meer hebben, de wil toeschrijven om een reactionair, geïdealiseerd oud Frankrijk te doen herleven dat die mensen niet eens gekend hebben.”


Ondertussen beleeft Frankrijk in de grote steden “de ondergang van het republikeinse model” (vrijheid, gelijkheid en broederschap), volgens Guilluy althans. Daar ontstaat een steeds minder egalitaire samenleving, als je het nog een samenleving kunt noemen, en misschien is het geen toeval dat een Parijs academicus als Piketty een studie over toenemende ongelijkheid schreef – die hij elke dag vanuit zijn Parijse woonkamer kon waarnemen. Nationale gemiddelden vertellen niet het verhaal van de grote steden en de rest van de gemeenten in Frankrijk. In Guilluy’s af en toe wat te simplistische beeld van Frankrijk ontstaan in de metropolen banen voor de bovenste laag van hooggeschoolden en voor de onderste laag van ongeschoolden, laaggeschoolden, verkeerd geschoolden en immigranten die ongeacht hun scholingsniveau op de onderste treden van de ladder (moeten) beginnen. Deze twee uiterste categorieën wonen in verschillende wijken, hun kinderen gaan niet samen naar school. Tussen die lagen verdwijnen banen, de banen voor de middenklasse (in de industrie, het staatsapparaat, voor zelfstandigen en administratieve beroepsgroepen, door allerlei oorzaken). In tegenstelling tot Nederland kennen de Franse grote steden de laagste werkloosheidscijfers waardoor ze attractief voor immigranten blijven, ook door de veel grotere kansen om hoger onderwijs te volgen en zo op de sociale ladder te stijgen.

Frankrijk telt zo’n 63 miljoen inwoners en als het juist is dat zo’n driekwart van de bevolking niet in de zegeningen van de globalisering deelt en aan de negatieve gevolgen ook niet kan ontsnappen, is dat een niet te negeren enorm aantal waarvoor de heersende marktideologie in Parijs beslist herzien moet worden. Politici moeten “beschermen of verdwijnen” zoals Guilluy’s geestverwant Philippe Cohen hun taak drastisch samenvatte. Momenteel doen die van de regeringspartijen geen van beide. Vandaar de opkomst van het FN. Aldus Guilluy.

Deel 2

Een tegenmaatschappij ook in Nederland? Meer dan driekwart van de Nederlanders leeft niet in ‘grote steden’

Bepaalde overeenkomsten en verschillen tussen Nederland en Frankrijk springen zo in het oog maar ze zijn niet zo gemakkelijk vast te pinnen als het om statistieken gaat. Insee, het Franse bureau voor de statistiek, hanteert andere definities dan ons Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Een grote stad in Frankrijk is voor Insee iets met meer dan 370.000 inwoners, een grote gemeente bij het CBS een stad met 100.000 inwoners of meer.

Te verwachten valt dat Nederland alleen al door zijn vier keer zo grote bevolkingsdichtheid een ander land is dan Frankrijk. Zo is bij ons de werkloosheid het grootst in de grote steden en ligt het inkomen in dorpen en kleine steden gemiddeld hoger. In Frankrijk is dat andersom. Veel andere cijfers die een Nederlandse sociaal geograaf zou nodig hebben om de sociale kwetsbaarheid hier van gemeenten vast te stellen (aantallen uitkeringsgerechtigden, flexwerkers, parttimers, jongere werkelozen etc.), zijn niet beschikbaar, hoewel in samenwerking met CBS, UWV, de fiscus en andere instanties wel te achterhalen.

Ook in Nederland woont zo’n driekwart van de bevolking buiten de regionale hoofdsteden met meer dan 100.000 inwoners (zie onder), maar die meerderheid leeft voor een deel in en van de globale economie. Welk deel is met de beschikbare CBS-statistieken niet te vertellen, ook niet bijvoorbeeld waar de 69.000 Nederlandse bedrijven die aan export doen, eventueel geconcentreerd zijn. Maar welke kleine stad in Nederland heeft eigenlijk geen bedrijventerreinen?

Het CBS vertelt niet wat het aandeel is van alle regionale hoofdsteden aan het bbp* (het Franse Insee wél). CBS’ers hebben Nederland in zelf bedachte regio’s opgedeeld. Weliswaar staan daarin de regio’s “Groot-Amsterdam” en “Groot-Rijnmond” apart genoemd, goed voor resp. zo’n 89 en 61 miljard € bbp, maar dat de provincie Utrecht als één regio geldt en Drenthe wordt opgeknipt in drie regio’s, helpt het vergelijken niet. Het totale Nederlandse bbp is ruim 673 miljard € volgens het CBS, dus de twee grote agglomeraties, samen goed voor 150 miljard €, leveren nog geen kwart van het bbp. Om aan het tweederde aandeel van Frankrijks grote steden in het bbp te komen – voor Nederland dus een getal van zo’n 448 miljard – moet je de hele provincie Noord-Brabant (90 miljard) en Utrecht (53 miljard) erbij nemen, plus Den Haag e.o. (31 miljard) en vervolgens nog enkele andere CBS-regio’s. Zonder verder gereken kun je dus wel aannemen dat de verhouding bij ons tussen grotestadsgemeenten en de rest minder dramatisch is dan in Frankrijk. Oftewel: in Nederland komen de zegeningen en de klappen van de globalisering overal neer, hoewel niet overal in gelijke gedaante.

Het is waarschijnlijk voldoende om de armoedemonitor die het Centraal Plan Bureau (CPB) in 2015 samenstelde op basis van CBS-cijfers over gemeenten, om te werken tot een verhaal dat iets zegt over toenemende of afnemende sociale kwetsbaarheid van gemeenten, om een vergelijking met Franse toestanden mogelijk te maken. Maar dan nog zou ik de planners van verkiezingscampagnes willen meegeven: onze PVV is bepaald niet te vergelijken met het halve eeuw oude Franse Front National. Het FN kent meebeslissende leden en militanten, burgemeesters, vele intellectuelen, heeft een leger aan professionals en een tamelijk consistent beleid in plaats van steeds dezelfde slogans en verder windvaanpolitiek zoals de PVV.

*bruto binnenlands product, zeg, de waarde van alle gemaakte producten en geleverde diensten

Ander beleid nodig?

Waar is het beleid dat rekening houdt met gebieden en groepen die niet tot de Nederlandse exporteconomie behoren of die niet in het globale of Europese verkeer van mensen, geld en goederen hun thuis hebben? Zou zulk beleid moeten bestaan?

We zien die mensen zelden of nooit in het nieuws hoewel burgers uit de onzichtbare steden van Nederland wel vaak opdraven om een landelijk probleem als een soort figuranten te illustreren. Dus weten we niet of zulk beleid nodig is, wat zij ervan vinden. (Zou het ook komen doordat enkele buitengewesten niet eens fatsoenlijk internet kunnen krijgen?) Ik vraag me vaak af als ik door Nederland reis, waarvan de mensen in kleine stadjes eigenlijk bestaan, om nog maar te zwijgen van de dorpen wier economieën helemaal een raadsel voor me zijn.

Mag ik een beetje badinerend doen? Wanneer was Friesland voor het laatst in het nieuws? O ja, vanwege de veldmuizenplaag – die boeren niet op ouderwetse wijze mogen bestrijden (door het openscheuren van graszoden) vanwege EU-wetgeving. Wanneer kwam Drenthe aan bod bij DWDD? Ik heb lang niet alle uitzendingen gezien maar ik herinner me alleen de roman van Peter Middendorp over Emmen (Vertrouwd voordelig, 2014) en een reportage waarin je hem zag en een Emmense wethouder die bezig was een dierentuin te bouwen om geld in het laatje te brengen voor de lokale economie, wellicht met EU-subsidie. Voorts was er uitzonderlijk verzet tegen sluiting van de rechtbank in Assen – een item dat thuishoort in de serie ‘Sluiting van scholen, ziekenhuizen, politiebureaus, postkantoren, banken, bibliotheken enzovoort’ – de provincialen moeten steeds langer reizen terwijl de grootstedeling alles binnen handbereik blijft houden. Zeeland zag ik toevallig voorbijkomen in een achtergrondrubriek op tv vanwege de 4200 huizen die daar te koop of te huur staan en heel eventjes weer vanwege de Hedwigepolder (ook een paar vierkante kilometer conflictgebied door EU-wetgeving), maar dat was het wel. Groningen? Daar hebben ze aardbevingen, anders zou deze provincie bijna even onzichtbaar als Drenthe zijn (hoewel gas behoort tot de global economy). De gedeeltelijke mislukking van het project de Blauwestad om o.a. randstedelingen naar Groningen te lokken is geen nieuws meer, hoewel naar mijn mening de overstromingen die dit vermoedelijk elders in de provincie veroorzaakt dat wél zouden moeten zijn. Limburg kwam in het nieuws dankzij slechts een seksschandaal met een minderjarige en eerder een reclamecampagne onder de ironische leus ‘Zuid-Limburg, je zal er maar wonen’.

Ik ben hier even opzettelijk selectief in mijn herinneringen, maar let eens een week op het NOS-journaal (zie onder) en je zult toch moeten constateren dat het nieuws zelden over dingetjes in onze twaalf provincies ging en dat daar voornamelijk verandering in komt heden ten dage als dorpen en stadjes zich verzetten tegen de komst van grote aantallen buitenlandse asielzoekers. Voor de rest van de tijd zijn die Nederlanders onzichtbaar en blijkbaar belangeloos, totdat ze volgens sommigen op de verkeerde partij gaan stemmen of zich met geweld tegen Haags beleid keren.

Onzichtbare provincies, steden en dorpen

In Nederland wonen ruim 2,7 miljoen mensen in de provinciale hoofdsteden (cijfers CBS 2016). Tellen we het inwonertal van de steden hierbij op die in een provincie groter zijn dan de provinciale hoofdsteden – Almere (groter dan Lelystad), Eindhoven, Tilburg en Breda (groter dan Den Bosch) en Rotterdam (groter dan Den Haag) – dan wonen nog steeds maar 4,1 miljoen mensen in wat het CBS een grote stad noemt. En eigenlijk zouden Assen, Lelystad en Middelburg, die minder dan 100.000 inwoners tellen, daarvan weer afgetrokken moeten worden; het gaat om bijna 200.000 mensen, dus dan wordt het grotestedentotaal 3,9 miljoen. Op een bevolking van rond de 17 miljoen leeft dus nog geen kwart in grote steden volgens de CBS-definitie, ook niet na jaren van gemeentelijke fusies. De hamvraag is dan: zijn onze nationale gemiddelden vooral een weerspiegeling van die kwart of van de rest of van een andere grootheid? Op bepaalde punten zijn bijvoorbeeld de sociaal-economische verschillen tussen Amsterdam en Roozendaal gigantisch.


Wat weten we van deze mensen buiten de grote steden dankzij het nieuws, meer speciaal het NOS-Journaal van 20.00 uur, op prime time, wanneer rond de 1,5 tot 3,5 miljoen kijkers zich de nieuwsselectie van een redactie in Hilversum laten voorschotelen? Als we het eens zijn dat sommige bevolkingsgroepen heel erg aangewezen zijn voor hun inkomen en geluk op de globalisering en andere niet (zoals alle autochtone snackbars in uw stadje), dan zouden we daar meer over moeten weten om politiek beleid dienovereenkomstig te differentiëren.

Voor de objectiviteit heb ik de nieuwsitems geteld van het achtuurjournaal in oktober 2013 en oktober 2015 (met dank aan zoeken.beeldengeluid.nl). Het zijn twee willekeurig gekozen maanden.

In oktober 2013 behandelde het achtuurjournaal 308 onderwerpen. Hiervan gingen er 131 over iets in andere landen en internationale onderwerpen (ruim 42%), 68 over lokale en regionale onderwerpen (22%) en de rest over Nederland, Haagse politiek, Nederlandse sporters en nog wat varia.

Het beeld dat ontstaat in oktober 2015 is niet zo verschillend. Van de 353 behandelde onderwerpen gingen er 129 over andere landen en internationale onderwerpen (ruim 36%) en 81 over lokale en regionale issues en gebeurtenissen (bijna 23%; 20 van de 81 items hadden te maken met de huisvesting van asielzoekercentra).

In beide maanden was ruim 30% van het lokale en regionale nieuws gewijd aan misdaden, branden en verkeersongelukken (dat viel mee naar mijn gevoel). Rotterdam en Amsterdam eisten in oktober 2013 bijna 20% van de aandacht voor het lokale nieuws voor zich op, in oktober 2015 nog geen 5%.

Eén conclusie die je veilig uit dit alles kunt trekken, is dat het achtuurjournaal tamelijk fors op het buitenland georiënteerd is en dat lijkt wel degelijk een effect van het lidmaatschap van de EU, NAVO, VN en andere vormen van globalisering – nog afgezien van het feit dat het journaal een duur uitgebreid correspondennetwerk deelt met andere Nederlandse media, dat dus geëxploiteerd moet worden en beeldminuten moet produceren.

Dat een kijker in die twee maanden gemiddeld elke dag minstens één keer na 20.00 uur een regionaal of lokaal onderwerp te zien kreeg dat niet over brand, misdaad of verkeersongelukken ging, wil niet zeggen dat een groot deel van de bevolking voortdurend buiten beeld blijft. De nationale nieuwsitems van het achtuurjournaal over ons kleine, compacte land zijn bijna altijd voor iedere plek van belang (alsof we één grote wereldmetropool zijn). Dankzij rapporten, statistieken en onderzoeken van derden waaraan het achtuurjournaal aandacht besteedt, komt de hele bevolking aan bod, alsmede natuurlijk door de aandacht voor Haagse politiek die iedereen treft. Maar nogmaals: verborgen achter de nationale gemiddelden kunnen grote regionale en lokale verschillen schuilgaan.

Opvallend is dat de journaalredactie zijn figuranten en décors, die een item visueel kunnen illustreren, heel geregeld buiten de grote steden zoekt. (Het lijkt wel of ze een kaart hanteren. Vandalisme op scholen? Waalwijk! Harlingen! Daar zijn we nog nooit geweest. Ga ’s bellen.)

Wat mensen opsteken van het achtuurjournaal, is uiteraard maar een fractie van het informatieve aanbod waaraan ze tijd besteden. Maar ik zou niet graag een representatieve 2500 mensen in heel Nederland op straat interviewen om te vragen waar Kampen, Geldrop en Terneuzen liggen. Ik zelf moest bij een self-check afhaken (‘weet niet’) bij praktisch alle kleinere Nederlandse gemeenten met minder dan zo’n 10.000 inwoners, zelfs die in mijn eigen provincie.

Verder moet gezegd moet worden dat zelfs trouwe kijkers en luisteraars van regionale omroepen toch ook zelden iets horen of zien over beleid van gemeenten en provincies, tenzij een conflict of kritiek van groepen met een neus voor publiciteit de regioredacties blijkbaar attendeert op ‘een kwestie’. Willen gemeentebesturen nog wel eens voor nieuws zorgen, mijn indruk is dat provinciaal bestuur uitgerekend bij de regionale omroepen bijna totaal onzichtbaar is, ondanks ferme overheidstaken waaraan de provincies miljarden uitgeven. Regionieuws is bijna apolitiek te noemen. Zijn die omroepen bang voor hun subsidies? Vermijden ze heikele onderwerpen daarom? Hoogstwaarschijnlijk niet: de provincies zijn voor iedereen de onzichtbaarste bestuurslaag in Nederland*. Maar als regionale media geen ‘voorwerk’ doen waarvan de nationale gebruik kunnen maken, dan komt lokaal en regionaal nieuws er uiteraard nog bekaaider van af op nationaal niveau bij het achtuurjournaal dan al het geval is door de nadruk op buitenlands nieuws.

De vormgeving van lokaal nieuws in een nationaal nieuwsbulletin

Ik hoor het Rob Trip of Annechien Steenhuizen gemakkelijk zeggen:

“En er zijn meer gemeenten die last van deze EU-wetgeving hebben.”

“Maar, dit probleem als gevolg van Chinezen die grote lappen weidegrond opkopen, beperkt zich niet tot Drenthe.”

“Niet alleen de Annawijk in Helmond voelt zich het afvalputje van de gemeente als het om huisvesting van mensen met geestelijke problemen gaat. Twintig van dit soort mensen in één straat is zelfs de realiteit in Helmond. Op meer plekken in Nederland …”

Maar hoe vaak horen we dat?

Je kunt niet van het achtuurjournaal verwachten dat de redactie naar aanleiding van een bericht over één gemeente of provincie telkens gaat wroeten of het probleem ook niet elders bestaat. Maar er is vaak genoeg alle aanleiding toe. Met een abonnement op regionale dagbladen en vakwebsites zoals boerderij.nl zou Hilversum al een heel eind in de richting van betere insluiting van de lokale en regionale wereld komen. Dan maar wat minder overstromingen in Guatemala, geen jongen die een politieagent neerschiet in Australië en niet meer vijftig voorbeschouwingen over het Brexit-referendum of de kansen van Hillary Clinton.

Economisch vocabulaire

Maar wat moeten de journalisten bedenken om de economische verhoudingen in kleinere steden en de dorpen te benoemen voorzover die weinig of niets met globalisering te maken hebben? Nonurbane economie? Kleinstedelijke economie? Senioren-kapitalisme?

Waarom is het verdwijnen van een postkantoor, de lagere school, de bakker, de buurtsuper, de lokale kroeg en het politiebureau elke keer weer “onvermijdelijk” bijvoorbeeld, zelfs als de bevolking constant blijft? Ligt het aan de massale introductie van de personenauto? Aan eindeloze besparingen bij PostNL? Aan steeds minder geld voor politie en justitie vanuit Den Haag? Aan het denken over kostenbesparingen door schaalvergroting? Aan het gebrek aan een beetje democratisch overleg over dergelijke besluiten? Misschien hadden het bankfiliaal, het postkantoor, de lagere school en het politiebureau in één gebouw kunnen gaan zitten en voor een deel op vrijwilligers kunnen draaien? Ligt het aan mensen die geen genoegen meer nemen met het soort salarissen dat in een buurtsuper of bakkerij verdiend kan worden? Is het rookverbod de plaatselijke kroeg fataal geworden? Liggen al die sluitingen aan de bewoners die te weinig loyaliteit tonen of misschien niet snappen dat boodschappen doen bij de supermarkt 20 km verderop de winstmarges van lokale winkels in de gevarenzone brengt en dat ze dat zal opbreken als ze straks oud zijn en te bijziend om nog auto te mogen rijden, zelfs geen ebike? Ligt het aan de erfgenamen van de stokoude eigenaresse van de buurtsuper, die maar één gedachte hebben: na haar overlijden het pand zo snel mogelijk verkopen aan mensen die er een woonhuis van maken?

Kloppen bestemmingsplannen nog wel met de werkelijkheid? Wordt er door besturen van kleine gemeenten te weinig nagedacht over de toekomst? Zijn ze ultraliberaal of voorbeelden van wel erg ver doorgeschoten laissez-faire? Moet de burgemeester er voortaan gekozen worden? Rivaliseren kleine gemeenten nabij een grote stad met elkaar waar ze meer zouden moeten samenwerken?

Zou het internet de mensen op hun plek kunnen houden (bezorging aan huis, internetbankieren, afstandsonderwijs)? Of is de voor West-Europa voorspelde bevolkingskrimp al lang begonnen in onze buitengewesten en kan dat gewoon niet gekeerd worden? Moet Zeeland ook zijn eigen universiteit krijgen?

Hoe noemen we dorpen en steden zoals in Frankrijk die opnieuw bloeien omdat de vertrokken jongeren getrouwd uit de universiteitssteden terugkeren om hun kinderen goedkoper in een groene omgeving te laten opgroeien, niet ver van het (online) bedrijf van papa en mama? Had u er al van gehoord? Kunnen lokale besturen terugkeer stimuleren? Werken dorpsbewoners een beetje mee aan het succes van mensen die zich in hun midden willen vestigen? Komen ze wel naar de opening van een nieuwe bed&breakfast? Kunnen dorpen en stadjes steeds dommer worden als gevolg van de uittocht van de slimste scholieren?

Komt er nooit een einde aan de urbanisatie? Hoe wordt gerechtvaardigd dat de overheden in Nederland 3,5 keer zoveel geld uitgeven aan een Amsterdammer dan aan een bewoner van Hilvarenbeek? Omdat de Amsterdammer geacht werd een Noord-Zuidlijn metro nodig te hebben en je in Hilvarenbeek nog gemakkelijk per paard op je bestemming zou kunnen arriveren? (zie http://www.volkskrant.nl/kijkverder/VK080314GemeentelijkeGeldzaken/index.html) Krijgt een arm dorpskind veel minder financiële steun dan een Amsterdams minder bedeeld jongetje?

Hebben wij in Nederland ook last van vergeten besluiten zoals in Italië waar in de jaren ’80 de verdeling van rechtbanken over het land nog gebaseerd was op volkstellingen uit de tijd van Napoleon? Waarom zijn de problemen van grensarbeiders nog steeds niet opgelost? Hoe staat het met mensenrechten, gelijke behandeling? Hoe ver mag een familie moeten reizen naar de dichtstbijzijnde gevangenis waar een bloedverwant zit opgesloten?

Toch wel een beetje raar dat ik echt het antwoord niet weet op al die vragen.

3. Brexit-mythes

De analyse van Patrick van IJzendoorn, correspondent van de Volkskrant, gepubliceerd kort na het Brexit-referendum, liet goed zien hoe journalisten van mainstream media de plank kunnen misslaan. Het artikel opent met een zin die de klaarblijkelijke verbijstering van velen moest weergeven: ‘Hoe heeft dit kunnen gebeuren?’ Waarna de correspondent de schuldigen opsomt: ‘Bolton, Broxbourne en Basildon. Sunderland, Stoke en Southport.’ Kortom stadjes waarvan ook de Volkskrantlezer nog nooit gehoord heeft.

De correspondent schrijft verderop dat door het referendum ‘de kloof is blootgelegd tussen Londen en de rest van Engeland’. Dat klopt niet. Van noord tot zuid hebben alle grote steden in Groot-Brittannië, met uitzondering van Birmingham, voor in de EU blijven gestemd, soms met een kleine, soms met een forse marge.

Als uit de kleine marge op het niveau van Engeland (dus het VK minus Noord-Ierland, Schotland en Wales, de drie onengelse gebieden die alledrie erg pro EU waren) met zekerheid iets afgeleid kan worden, dan is het wel dat de bevolking buiten de grote steden behoorlijk solidair voor een Brexit gestemd moet hebben. Volgens de correspondent is de verdeeldheid juist groter dan ooit: er zou ook een kloof zijn tussen ‘hoogopgeleiden (pro EU) en laagopgeleiden’, tussen jongeren (pro EU) en ouderen, tussen ‘de gegoede burgerij (pro-EU) en de lagere klassen’, ‘ja zelfs tussen vrouwen (pro-EU) en mannen’. Even aangenomen dat de bevolking in de stadjes ook uit die bevolkingsgroepen bestaat en dat daar soms wel driekwart voor uittreding heeft gestemd, moeten die tegenstellingen daar dus veel minder spelen. Ook had de correspondent wel mogen vermelden dat slechts een derde van de jongeren is gaan stemmen.

De correspondent voegt dus een verklaring toe: er zou sprake zijn geweest van een samengaan van conservatieven en arbeiders, ‘een explosieve mix’. Die conservatieven, erg gehecht volgens Van IJzendoorn aan hun eeuwenoude Britse instituties, zijn bang voor een ‘Europese superstaat’. Wat de arbeiders mankeert, vermeldt hij niet, maar ‘plekken waar ooit de Industriële Revolutie heeft plaatsgevonden’ zijn nu ‘gebieden waar immigratie minder voordelen heeft gebracht dan in de hoofdstad’. Die ‘plekken’ zijn volgens mij grosso modo de grote steden van nu, die uiteraard in de 19e eeuw verbonden waren met de havens, de andere grote steden van nu. Maar daar heeft de meerderheid dus tegen een Brexit gestemd.


Het wordt misschien eens tijd de aantrekkingskracht van het programma Boer zoekt vrouw te analyseren, omdat een van de uitzendingen in 2015 aan kop ging met een kijkcijfer van 4,6 miljoen (en in 2010 al eens 5,8 miljoen), een cijfer vergelijkbaar met internationale voetbalkampioenschappen. Wat gebeurt daar in de hearts and minds? Een schitterend scriptieonderwerp, met veel fun onderweg en al schrijvende.

* Zie bijvoorbeeld de bundel opstellen Het Onzichtbare Bestuur – Over provincies, stadsprovincies en regionale vraagstukken.

Een vijfsterren-burgemeester in Rome

Van de Volkskrant moet je het vandaag 21 juni maar weer hebben. Dat bij deze krant veel verstokte PvdA’ers werken aan wie alle succesvolle sociale bewegingen en hun intelligente ideeën sinds 2000 voorbij zijn gegaan, dat wisten we al. Maar dit type anachronistische journalisten blijft er wel alert op en is nooit te beroerd om de nieuwe generatie politieke activisten af te kraken. Dus opent het artikel op de website over de nieuwe vrouwelijke burgemeester van Rome, Virginia Raggi van de M5S (Movimento 5 Stelle, Vijfsterrenbeweging), met typisch onsterfelijk taalgebruik van regeringspartijen: “Zonder noemenswaardig bestuurlijke ervaring”…”neemt Virginia Raggi het burgemeesterschap van Rome op zich”.
Laat het probleem in Rome nou juist zijn dat “ervaren” bestuurders zo vreselijk corrupt zijn en zo dik bevriend met diverse types mafiosi dat er van alle gemeente-inkomsten bijna niks overblijft om de gewone man/vrouw in de Italiaanse hoofdstad te dienen, zo’n 4 miljoen doorsnee-Romeinen dus. Met wegen zonder gaten overal en dat soort simpele dingen. Ik heb er gewoond. De situatie was al niet hoopgevend van 1985-1987 toen ik er in een volledig illegaal gebouwde buitenwijk woonde, maar je kwam nog overal bevlogen individuen tegen.  Eén daarvan betrok me bij zijn zelfmoord, Sergio Turone, na afgedankt te zijn door alle “progressieve” media.
Virginia Raggi mag “maar” twee jaar in de gemeenteraad van Rome hebben gezeten, haar club M5S, een Italiaans mengsel van populisme en radicaal-links, heeft het establishment al vele keren op zijn grondvesten doen schudden als gevolg van ongehoorde resultaten bij verkiezingen. De Volkskrant oppert eigenlijk dat zo’n vrouw er in haar eentje voorstaat, zonder de steun van duizenden experts uit de bevolking en haar eigen club M5S. Goedkope truc!
Die verkiezingsresultaten waren weliswaar ook de opbrengst van briljante politieke marketing via social media van M5S’s campagnemanager Gianroberto Casaleggio, maar een land, een natie moet wat als de mainstream media in handen zijn van journalisten die hun artikelen beginnen met “zonder noemenswaardig bestuurlijke ervaring”. Vroeger kon men dan pamfletten gaan uitdelen, affiches plakken, een oppositieweekblad gaan uitgeven of zichzelf in brand steken, tegenwoordig zetten boze burgers en nieuwe bewegingen social media in.
Jammer voor al die mensen mét bestuurlijke ervaring die het internet als een soort historische vergissing zien en daarom moeiteloos akkoord gaan met geldverslindende bespionering van activisten van M5S en nog honderden andere bewegingen all over the world.


Dat allerlei mensen (niet alleen ouderen) niet met een computer kunnen omgaan, nog nooit op internet zijn geweest of de betekenis van vragen van de fiscus niet begrijpen, is één ding.

Punt twee is dat mensen in heel veel gevallen wel geholpen zullen kunnen worden door buren, familie, kennissen etc. maar dat ze daarvoor hun digid moeten afstaan (in de praktijk), terwijl ze wettelijk verantwoordelijk blijven voor wat er met dat digid gedaan wordt.

Punt drie is dat ik het onacceptabel vind, dat mensen door de overheid gedwongen worden allerlei apparatuur te kopen, bijv. een mobiele smartphone incl. internet abonnement (kosten toch minimaal 10-20 euro per maand, plus de kosten van het apparaat) of een computer met een internet abonnement op Ziggo of een ander kabelbedrijf (kosten idem, plus de computer).

Consumenten worden nu ook al gedwongen een printer te bezitten (om documenten voor de belasting uit te printen, zoals bankafschriften, met al of niet dure inktpatronen). En natuurlijk kun je die laten uitprinten door de buurman of familie, maar zeg dan ook maar bye bye naar je privacy. Ik vind het heel genant tegenover mijn eerlijke belastingadviseur maar ik geef hem mijn digid niet en hij kijkt even naar het plafond terwijl ik het intyp. Ik vind dat misdaad wordt uitgelokt op deze manier.

Wanneer moeten we ook allemaal een scanner hebben, een aparte harddisk om voor de fiscus 7 jaar aan gegevens op te slaan, opslag voor onze elektronische agenda-afspraken van 7 jaar, een mobiele telefoon om foto’s aan te leveren (zoals verplicht is voor het wettelijk verplichte energiecertificaat voor een koophuis, waarbij je o.a. een digitale foto van je CV-ketel en boiler moet leveren). Incassobureaus, merkte ik bij de hulpverlening aan een failliete ondernemer, willen alles digitaal hebben, incl. screenshots van bankrekeningen – papieren kopietjes opsturen kan niet.

Er zijn duizenden mensen in de buitengebieden van NL die niet eens een fatsoenlijk functionerende internet-verbinding kunnen krijgen omdat de telecom-bedrijven het te duur vinden de infrastructuur aan te leggen – zelfs boeren die voor de export produceren en op grond van nationale of EU-wetgeving cijfertjes aan de overheid moeten doorgeven!

Er is een tijdje geweest dat je geen huurhuis of lening of andere dingen kon krijgen als je geen vast telefoonnumer op je eigen naam had. Nog steeds kun je niet verzekerd zijn voor medische kosten als je nergens ingeschreven bent bij een gemeente (omdat je niet aan een betaalbare huurwoning kunt komen bijv. of omdat een verhuurder i.v.m. met haar/zijn uitkering zoals bijstand of AOW niet wil dat een persoon zich inschrijft – of omdat een gemeente je weigert in te schrijven op het adres van een zomerhuisjespark waar je als dakloze bij gebrek aan beter een stacaravan hebt gekocht/gehuurd).

Niet-inschrijving betekent ook dat je geen digid, huur- of zorgtoeslag kunt aanvragen en dat er een erg duur conflict over de inkomstenbelasting en premies met de belastingdienst kan ontstaan omdat je nooit meer post kunt ontvangen, papieren of digitaal.

Vorig jaar had ik geen aanvullende ziektekostenverzekering omdat ik die wel had gekocht via de website van de verzekeraar maar daar was een probleem mee en toen ik dat merkte na 1 januari was er helaas niets meer aan te doen vanwege de desbetreffende wetgeving.

Het gaat dus allemaal veel verder dan de blauwe envelop, we glijden in de mazen van een #DigitaleDictatuur. Met de Nederlandse Consumentenbond hebben de banken afgesproken dat je alleen recht hebt op teruggave van je geld na illegale afboekingen en andere criminele trucs ten koste van jouw bankrekening als je minimaal één keer per twee weken je bankrekening online bekijkt. Twee weken maar! Drie weken in coma liggen, op vakantie gaan naar een woestijnoase zonder internet, zwaargewond na een terroristische aanslag of auto-ongeluk in een ziekenhuis herstellen, dat kan niet meer…  Mensen die de traditionele maandelijkse papieren afschriften ontvangen en bekijken, hebben die nog recht op enige bescherming?

mission-impossible 3 de beste

Wat is een bankoverval tegenwoordig? Een overval door de bank?  Het is gewoon wachten op de eerste ICT-deskundige bij een bank die misbruik van deze afspraken maakt… Denk niet dat dit allemaal nog erg nieuw is en dat de schade voorlopig meevalt. Er was al een Amsterdamse ambtenaar – ik denk met Robin-Hood-achtige trekken –  die de komma verwijderde uit de bedragen die de gemeente Amsterdam uitbetaalt als woonkostentoeslag (zie http://www.geenstijl.nl/mt/archieven/2013/12/post_455.html, dit keer met erg grappige maar beschaafde commentaren)  .  Met behulp van de digitale schijnwereld die bijv. hoogontwikkeld is in Dubai bestaan al jaren o.m. frauderende internationale btw-carrousels die een Britse regering MILJARDEN kostten toen ik dat onderzocht in 2009. Het is als met de social media: die hebben goede kanten maar ook zeer negatieve.

De Digitale Dictatuur legt alle schadekosten bij de slachtoffers. Makkelijk hoor. Maar niet pikken zou ik zeggen, gebruikmaken van je lidmaatschap van de Consumentenbond en erger etc.



Mijn leven bij tycoon Burlesconi (I)

Flapteksten (1)

Als manusje-van-alles bij de uitgeverij moet ik geregeld invallen bij het schrijven van flapteksten. De verklaring hiervoor is voor de verandering een keer simpel: ik kost maar 15 euro per uur en mij kan dus de tijd gegeven worden om een boek helemaal te lezen, dit in tegenstelling tot die lui van de marketingafdeling, die vermoed ik minstens het viervoudige kosten. Daar wordt overigens veel Engels gesproken en noemen ze een flaptekst een blurb. De hier gepresenteerde flapteksten behoren volgens marketeer Johnny Molle tot mijn beste werk, mijn superblurbs, die slechts hier en daar door zijn afdeling zijn gecorrigeerd.


Jibril (Gabriël) – DE KORAN, vertaald door H.R. Zia, uitgeverij Salam3.0

Nadat terreurgroepen jarenlang alleen de begrijpelijke zinnen eruit hebben gehaald, hierbij dan eindelijk de volledige tekst in het Nederlands! Natuurlijk veel hel en verdoemenis, een universum zonder mensenrechten zoals in de bloedige oude bijbelboeken die weer berusten op de genocidale joodse Tanakh, maar Allah is vooral barmhartig (kâriem), wat ook wel moet als over elk menselijk foutje zoveel stampij wordt gemaakt. Mooie verhalen en sprookjes die de christelijk opgevoede lezer bekend zullen voorkomen, maar het is toch een wat andere Abraham (Ibrahim), een deels nieuwe Mozes (Moussa), een minder uit de verf komende Jezus (Isa), waarover hier wordt verhaald. Bij gebrek aan een uitgebreid notenapparaat is de betekenis van hele reeksen bladzijden vaak onbegrijpelijk, dan weer – logisch, na bijna anderhalf millennium – niet meer na te voelen, maar de auteur had dan ook duidelijk geen 20e-eeuwse lezers voor ogen. De vertaler, H.R. Zia (auteur van In het donker van het licht), is een weesjongen uit islamitisch Bangladesh (dus ervaringsdeskundige) die wiskunde en upperclass Engels in Oxford heeft gestudeerd en na een succesvolle carrière op Wall Street zich aan de studie van het Nederlands is gaan wijden bij wijze van boetedoening na de crash van 2008. Een boek waarmee je maanden zoet en van de straat bent.


George Orwell – DE BOERDERIJ DER DIEREN, opnieuw vertaald door D. Samson, uitgeverij Avondrood

Aanvankelijk in 1944 door vier Britse uitgevers geweigerd omdat ze – logisch – in Stalin een bondgenoot van Amerika zagen en daarna in 84 talen vertaald, was deze klassieker inderdaad aan een opfrisbeurt toe. De vorige vertaler, Karel van Oirschot, een icoon uit onze ambachtelijke jaren ’50, hield zich veel te letterlijk aan de originele Engelse tekst, waardoor een zwartwit tekening van de behandelde issues zoals gelijkheid ontstond en de intelligentie van de dieren onterecht het kaliber kreeg van een Einstein. De varkens, wél gezegend met een fors IQ en de emotionele intelligentie die nodig is voor compromissen en het Politieke Spel, komen in deze nieuwe vertaling postmodern uit de bus als staatslieden eerste klas en niet als ‘stuffed shirts’ (Orwell). Voetnoten van de vertaler voorzien de gehate figuur van de boer, Mr Jones, van context, waardoor elke lezer weer rustig zal slapen. D. Samson, een voormalig ‘sociaal-democratisch liberaal met een menselijk gezicht’, is zich aan de studie van het Engels gaan wijden bij wijze van boetedoening na de crash van 2017.


Marjolein Paterszoon – DE MAN ZONDER POES, dochteruitgeverij KleinAmsterdam

Deze thriller, die twijfelt tussen autofictie en SF, komt volledig tegemoet aan de behoefte van veel lezeressen aan een vrouwelijk vertelperspectief en aan vrouwelijke hoofd- en bijfiguren. Weliswaar opent het verhaal met een man, Jozef, maar die wandelt slechts rond met een kinderwagen en komt na ontdekking van het niet al te onsmakelijk verminkte moordslachtoffer, een vriendin van de moeder van de baby in de wagen, verder nog amper voor in het verhaal. De moeder, Linda, voormalig bloemiste maar nu rechercheur in een Goois stadje waar kort tevoren zowel de V&D áls de AH gesloten zijn, heeft al twee dochters die aan het puberen zijn en weigeren te babysitten. Daardoor staan niet alleen haar na de scheiding broodnodige overuren onder druk, maar ook de relatie met haar nieuwe vriend, Maarten, terwijl ze ook nog rouwen moet om haar vriendin, Paulien, en een thuis moet vinden voor diens vijf kinderen. Hun vader wordt immers in een tbs-kliniek geobserveerd (zie deel 14 in de serie). Dan verdwijnt op dag drie van het onderzoek ook nog eens de kinderwagen, mét Maarten en Tim, de prepsychotische baby, nooit opgehaald product van Linda’s bijverdienste als draagmoeder (zie deel 13). Maarten blijkt een Rozekruizer te zijn en banden te onderhouden met de biologische vader van de kleine Tim, een ogenschijnlijk simpele tuinman uit Turijn die allergisch is voor katten…